مىخواستى يك مادر ديگرى برايمان بگيرى ! خيال مىكند اگر مادر ديگرى بود خودش خودش بود . يا اوقاتش از پدرش كه تلخ مىشود به مادرش مىگويد تو چرا زن اين شدى ، مىخواستى يك پدر ديگرى براى ما انتخاب كنى ! قضيه اين طور نيست كه اين بچه همين بچه باشد اما از يك پدر ديگر يا از يك مادر ديگر ، و اين طور نيست كه سعدى بتواند سعدى باشد ولى فرزند پدر خودش نباشد . بنابراين اعادهء هر معدوم مستلزم اعادهء علت اوست و اعادهء آن علت هم مستلزم اعادهء علت آن علت است و اعادهء او هم همين طور . پس معناى تكرار شدن يك شىء تكرار همهء علل آن شىء است و چون علل غير متناهى است ( خصوصا با حساب حكماى اسلامى كه علل زمانى هم غير متناهى هستند ؛ علل زمانى و غير زمانى هر دو غير متناهى هستند ) پس يك شىء كه مىخواهد اعاده بشود تمام هستى بايد اعاده بشود . پس ، از اين جهت هم اين بيان ديگرى است بر اينكه اعادهء معدوم محال است . عدم ارتباط مسألهء اعادهء معدوم با مسألهء معاد بعد از ذكر براهين امتناع اعادهء معدوم وارد اين مطلب مىشوند كه مىگويند متكلمين كه اين مسأله را طرح كرده‌اند بىجهت آمده‌اند اين مسأله را به مسألهء معاد بسته‌اند . مسألهء معاد مسألهء اعادهء معدوم نيست . اگر ما مسألهء معاد را از نظر جسمى در نظر بگيريم منطق قرآن اين است كه مرده‌ها زنده مىشوند نه اينكه معدومها بار ديگر موجود مىشوند . صحبت اين است كه اين اشيائى كه مىميرند بار ديگر زنده مىشوند . قرآن نمىگويد اين اجسام يك بار معدوم مىشوند بار ديگر از نو ايجاد مىشوند ، بلكه مىگويد اينها مىميرند و بار ديگر زنده مىشوند ( قال من يحيى العظام و هى رميم ، قل يحييها الّذى انشأها اوّل مرّة ) « 1 » و « 2 » .

--> ( 1 ) يس / 78 و 79 . ( 2 ) اين سؤال مطرح مىشود كه اصلا معدوم شدن چيست ؟ - بله ، اين سؤال براى بنده هم هست . استاد : البته اين سؤال هست ؛ عرض مىكنم . - كه آيا اصلا ممكن است وجود معدوم بشود ؟